เครื่องมือและการวัด

อ่านสถานะแรงดันคงที่กับกระแสคงที่ของแหล่งจ่ายบนโต๊ะทดลอง

ตีความแรงดันตกขณะจำกัดกระแสด้วยเส้นภาระตัวต้านทานสมมติ แยกค่าตั้งจากค่าจ่ายจริง และตรวจผลโดยไม่เพิ่มกระแสจนวงจรเริ่มทำงานอย่างไร้เกณฑ์

การตั้งแหล่งจ่ายไว้ที่แรงดันหนึ่งไม่ได้หมายความว่าโหลดจะได้รับแรงดันนั้นตลอดเวลา หากกระแสที่โหลดต้องการเกินขีดจำกัด แหล่งจ่ายที่รองรับการทำงานแบบกระแสคงที่อาจลดแรงดันเพื่อรักษากระแส การเห็นแรงดันลดพร้อมไฟ CC จึงต้องอ่านเป็นพฤติกรรมของทั้งแหล่งจ่ายและโหลด ไม่รีบตัดสินว่าแหล่งจ่ายเสียหรือโหลดลัดวงจร บทความนี้ใช้วงจรตัวต้านทานแรงดันต่ำที่ตั้งขึ้นเพื่ออธิบายหลักการ ไม่ใช่วิธีจ่ายไฟเข้ากล่องรถที่ไม่ทราบขั้วหรือข้อกำหนด

แรงดันคงที่และกระแสคงที่เป็นขอบเขตการควบคุม

ในสถานะแรงดันคงที่หรือ CV แหล่งจ่ายพยายามรักษาแรงดันตามค่าตั้งภายในความสามารถของเครื่อง โดยกระแสขึ้นกับโหลด ส่วนสถานะกระแสคงที่หรือ CC พยายามรักษากระแสตามค่าที่ตั้งและปรับแรงดันตามโหลดภายใต้ขอบเขตแรงดัน เครื่องทั่วไปที่มีลักษณะเอาต์พุตเป็นกรอบแรงดันและกระแสจะเปลี่ยนสถานะตามจุดทำงาน ไม่สามารถบังคับให้แรงดันและกระแสเป็นค่าที่เลือกอิสระทั้งคู่บนตัวต้านทานค่าเดียวได้

สำหรับโหลดตัวต้านทานอุดมคติ R ให้แรงดันตั้งเป็น Vset และกระแสจำกัดเป็น Ilimit ถ้า Vset/R ต่ำกว่า Ilimit จะคาดว่าทำงานใน CV แต่ถ้าสูงกว่าจะคาดว่าทำงานใน CC โดยแรงดันประมาณ Ilimit × R จุดเปลี่ยนอยู่ใกล้ R = Vset/Ilimit แบบจำลองนี้ไม่รวมกำลังรวมจำกัด การป้องกันที่ตัดเอาต์พุต และพฤติกรรมชั่วคราว จึงต้องตรวจชนิดเครื่องก่อนนำไปใช้

ภาพอธิบาย 1แรงดันคงที่เปลี่ยนเป็นจำกัดกระแสเมื่อใด
  1. ตั้งขอบ

    กำหนดแรงดันและขีดจำกัดกระแสให้เหมาะกับชุดฝึก

  2. ภาระต้องการน้อย

    เมื่อกระแสที่แรงดันตั้งต่ำกว่าขีดจำกัด แหล่งทำงานแบบ CV

  3. ภาระต้องการมาก

    เมื่อถึงขีดจำกัด แหล่งลดแรงดันเพื่อคุมกระแสในโหมด CC

  4. ตรวจที่ภาระ

    แรงดันตกในสายอาจทำให้ขั้วภาระต่างจากหน้าจอแหล่งจ่าย

สถานะขึ้นกับความต้องการของภาระและขอบที่ตั้ง ไม่ใช่ความผิดปกติเสมอไป

ตัวอย่างสมมติ: เปลี่ยนโหลดแล้วแรงดันลดโดยเครื่องยังควบคุมอยู่

สมมติตั้งแรงดัน 6.0 V และจำกัดกระแส 0.10 A กับแหล่งจ่ายที่รองรับจุดทำงานนี้ เมื่อต่อโหลด 120 Ω กระแสตามกฎของโอห์มคือ 6.0/120 = 0.050 A ซึ่งต่ำกว่าขีดจำกัด จึงคาดว่าอยู่ใน CV และกำลังที่ตัวต้านทานประมาณ 0.30 W เมื่อเปลี่ยนโหลดเป็น 30 Ω ความต้องการที่ 6.0 V จะเป็น 0.20 A แต่เครื่องจำกัดไว้ 0.10 A จึงคาดว่าแรงดันลดเหลือ 0.10 × 30 = 3.0 V และอยู่ใน CC

โหลด 30 Ω ในสถานะหลังรับกำลังประมาณ 3.0 × 0.10 = 0.30 W เช่นกัน ตัวอย่างนี้ตั้งใจให้เห็นว่าแรงดันต่างกันและสถานะต่างกันแต่กำลังเท่ากันได้ ไม่ใช่เกณฑ์เลือกกำลังตัวต้านทานพอดีกับค่าคำนวณ หากทำการทดลองต้องเลือกชิ้นส่วนที่มีพิกัดเผื่อและใช้งานตามเงื่อนไขการระบายความร้อนของผู้ผลิต รวมทั้งคำนึงถึงกรณีตั้งค่าผิดหรือมีการเปลี่ยนขีดจำกัดระหว่างทดสอบ

โหลดสมมติกระแสถ้ารักษา 6.0 Vผลที่คาดเมื่อจำกัด 0.10 A
120 Ω0.050 ACV: ประมาณ 6.0 V และ 0.050 A
60 Ω0.100 Aใกล้จุดเปลี่ยนสถานะ ไม่เหมาะใช้ทดสอบการแสดงไฟเพียงอย่างเดียว
30 Ω0.200 ACC: ประมาณ 3.0 V และ 0.100 A

นำไปใช้เตรียมชุดทดลองก่อนเปิดเอาต์พุต

  1. ตรวจคู่มือว่าเครื่องใช้การจำกัดกระแสต่อเนื่องหรือตัดเอาต์พุตเมื่อเกิน พร้อมตรวจขอบเขตแรงดัน กระแส และกำลังที่รองรับ
  2. กำหนดแรงดันและกระแสจากข้อกำหนดโหลดที่ทราบ ไม่เริ่มจากค่าสูงสุดของแหล่งจ่าย
  3. ปิดเอาต์พุตก่อนจัดสาย ตรวจขั้ว ฉนวน การยึดจุดต่อ และกำลังทนของโหลด แล้วแยกบริเวณที่อาจร้อน
  4. ตรวจว่าหน้าจอกำลังแสดงค่าตั้งหรือค่าที่วัดจริง จากนั้นเปิดเอาต์พุตและบันทึกทั้งแรงดัน กระแส และสถานะ
  5. ปิดเอาต์พุตและรอให้ชิ้นส่วนปลอดภัยก่อนเปลี่ยนโหลด แล้วทำซ้ำโดยคงค่าตั้งอื่นให้เหมือนเดิม

ถ้าเครื่องมีวิธีดูค่ากระแสที่ตั้งโดยไม่ต้องต่อโหลด ให้ใช้วิธีนั้นตามคู่มือ ไม่ลัดวงจรขั้วด้วยสายชั่วคราวเพื่อทดลองตามความเคยชิน หากคู่มือรุ่นหนึ่งระบุขั้นตอนเฉพาะ ก็ไม่ควรนำไปใช้กับอีกรุ่นโดยไม่ตรวจ เพราะรูปแบบการจำกัดและการป้องกันไม่เหมือนกัน การฝึกอ่าน CV และ CC สามารถใช้โหลดที่ออกแบบไว้ให้เหมาะสมโดยไม่ต้องสร้างจุดลัดวงจร

ภาพอธิบาย 26 V และขีดจำกัด 0.10 A
  1. โหลด 120 Ω

    6/120 = 0.050 A ต่ำกว่าขีดจำกัด จึงคาดว่าเป็น CV

  2. กำลังแรก

    6 × 0.050 = 0.30 W

  3. โหลด 30 Ω

    ที่ 6 V ต้องการ 0.20 A จึงชนขีดจำกัด 0.10 A

  4. ผลใน CC

    แรงดัน 0.10 × 30 = 3 V และกำลัง 3 × 0.10 = 0.30 W

ตัวอย่างสมมติเปลี่ยนภาระแล้วสถานะต่างกัน แม้กำลังเท่ากัน

ตัวอย่างสมมติ: วงจรเริ่มแล้วหยุดไม่ได้แปลว่าลัดวงจรเสมอ

ให้ชุดฝึกอิเล็กทรอนิกส์ที่มีเอกสารกำกับระบุว่าใช้แรงดัน 5.0 V และต้องการกระแสชั่วคราว 0.12 A ระหว่างเริ่ม แต่หลังเริ่มเหลือ 0.04 A หากตั้งจำกัดไว้ 0.06 A แหล่งจ่ายอาจเข้าสู่ CC ระหว่างเริ่มจนแรงดันตกและชุดฝึกหยุด จากนั้นอาจพยายามเริ่มใหม่ เกิดการวนซ้ำได้ตามการออกแบบของชุดฝึก ตัวเลขเหล่านี้เป็นสมมติทั้งหมด และไม่ได้บอกว่าวงจรทุกชนิดจะมีพฤติกรรมเริ่มซ้ำ

การตีความที่มีเหตุผลคือค่าจำกัดอาจไม่สอดคล้องกับความต้องการเริ่มต้นตามเอกสาร ไม่ใช่ข้อสรุปทันทีว่าต้องเพิ่มกระแสจนทำงาน การเปลี่ยนค่าควรอยู่ในขอบเขตที่โหลด สาย และอุปกรณ์ป้องกันรองรับ และหลังปรับต้องตรวจว่าพฤติกรรมกระแสตรงกับที่คาดจริง หากไม่ทราบข้อกำหนดเริ่มต้น ควรหยุดหาข้อมูลแทนใช้แหล่งจ่ายเป็นเครื่องลองผิดลองถูกกับวงจรไม่ทราบชนิด

ข้อผิดพลาดและข้อจำกัดของการใช้ไฟสถานะตัดสิน

ไฟ CC บอกว่าเครื่องกำลังควบคุมกระแสในเงื่อนไขหนึ่ง ไม่ระบุตำแหน่งเสีย และไม่ยืนยันว่าโหลดทุกส่วนได้รับการป้องกันครบ การจำกัดกระแสยังปล่อยพลังงานให้โหลดต่อเนื่อง ต่างจากการตัดเอาต์พุต หากโหลดมีความร้อนผิดปกติให้หยุด ไม่ปล่อยต่อเพราะเห็นว่ากระแสไม่เกินค่าตั้ง ส่วนโหลดที่เปลี่ยนเร็วอาจทำให้เกิดช่วงเปลี่ยนสถานะที่หน้าจออ่านไม่ทัน ต้องใช้การบันทึกที่เหมาะกับเวลาของเหตุการณ์

ใกล้จุดเปลี่ยน CV กับ CC ความคลาดเคลื่อนของตัวต้านทาน ค่าตั้ง และทางวัดอาจทำให้สถานะสลับกันได้ จึงไม่ควรใช้โหลดที่คำนวณพอดีขอบมาตัดสินว่าไฟสถานะผิด สำหรับโหลดอิเล็กทรอนิกส์ที่ควบคุมกำลังหรือมีวงจรเริ่มต้น ความสัมพันธ์ I = V/R ด้วย R คงที่อาจไม่แทนพฤติกรรมจริง การวัดแรงดันต่ำแล้วหารด้วยกระแสเป็นเพียงความต้านทานสมมูล ณ จุดนั้น ไม่ใช่โครงสร้างภายในที่พิสูจน์แล้ว

ตรวจสอบแรงดันถึงโหลดและกระแสด้วยหลักฐานอิสระ

วัดแรงดันคร่อมโหลดจริงด้วยมิเตอร์ที่ตั้งช่องเสียบแรงดันถูกต้อง แล้วเทียบกับหน้าจอแหล่งจ่าย หากสายหรือจุดต่อมีความต้านทาน แรงดันที่โหลดอาจต่ำกว่าที่ขั้วแหล่งจ่ายแม้เครื่องแสดง CV สมมติสายไปกลับรวม 2 Ω และกระแส 0.10 A แรงดันสูญเสียตามแบบจำลองจะเป็น 0.20 V จึงต้องระบุจุดวัดในรายงาน ไม่ใช้คำว่าแรงดันจ่ายเพียงคำเดียวแทนทุกตำแหน่ง

สำหรับชุดตัวต้านทานให้ตรวจความสอดคล้องระหว่างแรงดันคร่อมกับค่าความต้านทานที่ทราบ โดยรวมความคลาดเคลื่อนและความร้อน หากเพิ่มมิเตอร์อนุกรมเพื่อตรวจกระแส ต้องคำนึงถึงแรงดันตกของมิเตอร์ที่เพิ่มเข้าไปด้วย ทางเลือกนี้อาจเปลี่ยนจุดทำงานใกล้ขอบจำกัด จึงควรเริ่มจากการตรวจด้วยแรงดันและโหลดที่ทราบค่า แล้วจึงออกแบบการวัดอิสระเพิ่มเติมตามความแม่นยำที่ต้องการ

บันทึกผลให้ครบค่าตั้ง ค่าที่ขั้ว ค่าที่โหลด กระแส สถานะ และระยะหลังเปิดเอาต์พุต ข้อสรุปที่ดีจะบอกได้ว่าแรงดันลดตามเส้นภาระใน CC หรือมีแรงดันตกในสายขณะยังอยู่ CV หากข้อมูลยังไม่พอแยกสองกรณีนี้ ควรวัดเพิ่มที่จุดที่ตอบคำถามโดยตรง แทนการเพิ่มแรงดันชดเชยโดยไม่รู้ว่าแรงดันจะกลับสูงขึ้นเท่าไรเมื่อโหลดเปลี่ยน

แหล่งอ้างอิงและอ่านเพิ่มเติม

เรียบเรียงคำอธิบายและตัวอย่างขึ้นใหม่จากหลักการในแหล่งข้อมูลต่อไปนี้

  1. An In-Depth Guide to Bench Power Supplies · Keysight Technologies
  2. Constant Voltage and Current in Li-Ion Cell and Battery Test · Keysight Technologies

อ่านต่อเรื่องใกล้กัน

ถามเรื่องหนังสือ ตะกร้า