พื้นฐานไฟฟ้า

อ่านเลขขารีเลย์ร่วมกับผังบนตัวอุปกรณ์อย่างไร

ฝึกแยกเลขกำกับขาจากตำแหน่งทางกายภาพ อ่านขดลวด ขาร่วม และขาออก พร้อมตัวอย่างวัดแรงดันที่ไม่สับสนกับการดูปลั๊กกลับด้าน

ตัวเลขบนขารีเลย์เป็นจุดเชื่อมระหว่างผังวงจรกับชิ้นส่วน แต่ไม่ใช่แผนที่ตำแหน่งที่ใช้แทนได้กับทุกรุ่น การจำว่าขาบนต้องเป็นไฟบวกหรือขาตรงกลางต้องเป็นขาออกอาจทำให้เชื่อมคนละวงจร โดยเฉพาะเมื่อหมุนรีเลย์หรือมองฐานจากอีกด้าน วิธีที่ตรวจย้อนกลับได้คือเริ่มจากรหัสชิ้นส่วนและผังบนตัว แล้วจึงจับคู่เลขกับตำแหน่งจริงทีละขา

แยกเลขที่บอกหน้าที่ออกจากรูปตำแหน่ง

HELLA แสดงรหัสที่พบทั่วไปว่า 85 และ 86 อยู่ด้านขดลวด 30 เป็นทางเข้าด้านโหลด 87 เป็นทางออก และ 87a เป็นทางออกด้านพักของแบบสลับทาง ข้อมูลนี้ใช้เป็นจุดเริ่มอ่าน ไม่ได้ให้สิทธิ์ตัดสินรีเลย์ทุกตัวจากเลขเพียงอย่างเดียว บางตระกูลใช้เลขชุดอื่น จึงต้องดูผังเฉพาะชิ้นส่วนประกอบ

เส้นที่โยงกลไกระหว่างขดลวดกับหน้าสัมผัสไม่ได้หมายถึงสายไฟเชื่อมสองส่วน ต้องแยกเส้นแสดงการขับทางกลจากเส้นตัวนำ หากเห็นสัญลักษณ์ไดโอดหรือความต้านทานคร่อมขดลวด ให้บันทึกไว้ด้วย เพราะเป็นข้อมูลที่มักไม่ปรากฏเมื่อดูเพียงจำนวนขาภายนอก

ภาพอธิบาย 1จากรหัสรุ่นถึงตำแหน่งฐาน
  1. ระบุรุ่น

    ใช้รหัสชิ้นส่วนและผังผู้ผลิตที่ตรงกัน

  2. กำหนดด้านมอง

    เทียบตัวล็อกและเลขบนฐานก่อนจับคู่

  3. แยกวงจร

    ขดลวดกับหน้าสัมผัสมีเส้นทางคนละส่วน

  4. ระบุคู่ตรวจ

    จดเลขขาและจุดอ้างอิง ไม่ใช้คำว่าขากลางอย่างเดียว

ตัวเลขต้องผูกกับผังและมุมมองเดียวกัน

ยืนยันมุมมองก่อนจับคู่กับฐาน

รูปขั้วอาจระบุว่ามองจากด้านขา ด้านตัวเรือน หรือด้านสายเข้าปลั๊ก เมื่อนำรูปคนละด้านมาวางเทียบกัน ตำแหน่งซ้ายขวาอาจกลับ จึงควรใช้จุดอ้างอิงที่ไม่กำกวม เช่น ตัวล็อก ร่องบังคับ หรือเลขหล่อบนฐาน แล้วตรวจว่าภาพและชิ้นส่วนหันตรงกัน

การถ่ายรูปก่อนถอดช่วยรักษาความสัมพันธ์ของตำแหน่ง แต่รูปถ่ายอย่างเดียวไม่แทนผัง หากฐานผ่านการซ่อมมาก่อน การเดินสายอาจไม่ตรงความคาดหมาย จึงต้องบันทึกทั้งเลขขา สีสายตามที่พบ และปลายทางที่ยืนยันได้ แยกข้อมูลที่อ่านจากผู้ผลิตออกจากข้อสังเกตหน้างานอย่างชัดเจน

ตัวอย่างสมมติ: เลขถูกแต่คู่จุดวัดสำคัญกว่า

กำหนดรีเลย์แบบปกติเปิดตามผังสมมติ มีด้านเข้าหน้าสัมผัส 30 ที่ 12.4 โวลต์ และด้านออก 87 ที่ 11.9 โวลต์ ทั้งสองค่าเทียบจุดลบเดียวกันในขณะที่หน้าสัมผัสปิดและมีกระแสโหลด 5 แอมป์ แรงดันตกของช่วงที่คร่อมสองจุดนี้เท่ากับ 12.4 − 11.9 = 0.5 โวลต์ ความต้านทานสมมูลช่วงนั้นเท่ากับ 0.5 ÷ 5 = 0.1 โอห์ม

ถ้าปลายวัดแตะอยู่ที่ขั้วของฐาน ผลนี้รวมส่วนสัมผัสของฐานตามตำแหน่งที่คร่อม ไม่ได้ระบุว่าเกิดในหน้าสัมผัสภายในทั้งหมด กำลังสูญเสียของช่วงที่วัดเป็น 0.5 × 5 = 2.5 วัตต์ คำนวณย้อนจาก 5² × 0.1 ได้ค่าเดียวกัน ตัวเลขเป็นโจทย์ฝึกกำหนดขอบเขตการวัด ไม่ใช่ค่าตัดสินผ่านของรีเลย์จริง

ภาพอธิบาย 2แรงดันตกของช่วง 30 ถึง 87
  1. สองศักย์

    12.4 และ 11.9 โวลต์เทียบลบเดียวกัน

  2. หาผลต่าง

    12.4 − 11.9 = 0.5 โวลต์

  3. คำนวณส่วนที่วัด

    0.5 ÷ 5 = 0.1 โอห์ม

  4. ตรวจกลับ

    5² × 0.1 = 2.5 วัตต์ อาจรวมฐานตามจุดแตะ

โจทย์สมมติ 5 แอมป์ ตำแหน่งปลายวัดกำหนดส่วนที่รวมอยู่

อ่านขดลวดแยกจากขาโหลด

ถ้าขา 86 ในโจทย์อีกส่วนมี 12.4 โวลต์เทียบลบ และขา 85 มี 1.4 โวลต์เทียบลบ แรงดันคร่อมขดลวดคือ 11.0 โวลต์ ไม่ใช่ 12.4 โวลต์ การใช้เลขขาถูกต้องช่วยตั้งคู่จุดได้ แต่ยังต้องทราบว่าขั้วอ้างอิงเป็นจุดเดียวกันและเก็บข้อมูลในสถานะเดียวกันด้วย

ขา 85 ไม่ได้แปลว่าจะอ่านศูนย์โวลต์เสมอ เพราะภายนอกอาจผ่านวงจรขับด้านลบหรือมีแรงดันตกในทางกลับ เมื่อมีไดโอดในรีเลย์ ขั้วขดลวดมีความสำคัญมากขึ้น คำอธิบายตำแหน่งในบทนี้จึงไม่ใช่คำสั่งให้จ่ายไฟเข้าขาที่เดาได้จากรูปร่าง

ข้อผิดพลาดจากการแทนชื่อด้วยตำแหน่ง

ประโยคว่าไฟเข้าขากลางอาจถูกในรูปหนึ่งและผิดทันทีเมื่อหมุนชิ้นส่วน ควรใช้เลขขาพร้อมชื่อหน้าที่ เช่น ขาร่วมด้านโหลดตามผังรุ่นนั้น เพื่อให้ผู้ตรวจอีกคนใช้ข้อมูลได้ หากเลขอ่านไม่ออก ให้หารหัสรุ่นและภาพผังจากผู้ผลิตก่อน ไม่ขูดแก้สัญลักษณ์หรือใช้ความทรงจำของรีเลย์รุ่นใกล้เคียงมารับรอง

รีเลย์ห้าขาอาจมีขาออกสองขาซึ่งทำงานพร้อมกัน หรือมีทางออกปกติเปิดกับปกติปิด ความเหมือนของฐานจึงเป็นเพียงข้อจำกัดทางกายภาพ ไม่ใช่หลักฐานหน้าที่เหมือนกัน การอ่านสัญลักษณ์ว่าขาออกเชื่อมร่วมกันหรืออยู่คนละด้านของหน้าสัมผัสช่วยแยกสองกรณีนี้ได้ก่อนลงมือตรวจ

จัดบันทึกให้คนอื่นตรวจซ้ำได้

บันทึกควรมีรหัสรีเลย์ มุมมองรูปขั้ว คู่ขาที่ตรวจ สถานะขดลวด และการต่อโหลด จากนั้นเขียนข้อสรุปเฉพาะช่วงที่มีหลักฐาน เช่น พบแรงดันตกคร่อมทางผ่านระหว่างฐานสองจุด ยังไม่แยกฐานออกจากภายในรีเลย์ วิธีนี้ทำให้ไม่ระบุต้นเหตุเกินกว่าขอบเขตการวัด

ก่อนส่งต่องานให้ตรวจว่าทุกค่ามีหน่วยและทุกชื่อขาตรงกับภาพเดียวกัน โดยเฉพาะอักษรท้าย 87a ซึ่งเปลี่ยนความหมายจาก 87 อย่างมีนัยสำคัญ หากผังรถกับชิ้นส่วนไม่สอดคล้องกัน นั่นเป็นข้อมูลที่ต้องแก้ความเข้าใจก่อน ไม่ควรฝืนจัดสายให้ตรงกับตัวเลขที่จำมา

ภาพประกอบที่วาดเองเพื่อจดงานควรคงเลขตามชิ้นส่วน ไม่จัดเลขใหม่ให้เรียงสวย หากมีตำแหน่งที่ไม่ใช้ในฐาน ให้ทำเครื่องหมายว่าไม่มีขั้วหรือยังไม่ทราบหน้าที่ แทนการเติมเส้นจากความคาดหมาย ความครบของบันทึกวัดจากข้อมูลที่ยืนยันได้ ไม่ใช่จำนวนช่องที่เติมเต็ม

แหล่งอ้างอิงและอ่านเพิ่มเติม

เรียบเรียงคำอธิบายและตัวอย่างขึ้นใหม่จากหลักการในแหล่งข้อมูลต่อไปนี้

  1. ชนิดรีเลย์และรหัสขาที่ใช้ทั่วไป · HELLA New Zealand
  2. คำจำกัดความด้านขดลวดและหน้าสัมผัสรีเลย์ · OMRON

อ่านต่อเรื่องใกล้กัน

ถามเรื่องหนังสือ ตะกร้า