พื้นฐานไฟฟ้า

จุดเชื่อมสายกับเส้นตัดกันในผังวงจรแยกอย่างไร

ใช้จุดร่วมและคำอธิบายผังแยกการเชื่อมจริงจากเส้นตัด พร้อมตัวอย่างผลต่อกระแสสองแขนง

สายสองเส้นที่ตัดกันบนกระดาษไม่จำเป็นต้องต่อกันทางไฟฟ้า หากอ่านทุกจุดตัดเป็นจุดร่วม ผังที่มีหลายวงจรจะกลายเป็นเครือข่ายที่ผิดจากต้นฉบับทันที ในทางกลับกัน การมองข้ามจุดเชื่อมเล็ก ๆ อาจทำให้ไม่เห็นส่วนร่วมที่กระทบหลายโหลด การอ่านจุดตัดจึงเป็นเรื่องโครงสร้างวงจร ไม่ใช่รายละเอียดตกแต่งที่ข้ามได้

ความหมายของจุดและเส้นโค้งต้องอ่านตามเอกสาร

คู่มือจำนวนมากใช้จุดทึบแสดงสายต่อกัน และเส้นตัดที่ไม่มีจุดแสดงไม่ต่อ บางเอกสารใช้เส้นโค้งข้ามเพื่อบอกว่าแยกกัน แต่ธรรมเนียมไม่ได้เหมือนกันทุกยุคหรือทุกผัง ตำราอ้างอิงของ Kuphaldt กล่าวถึงความต่างนี้โดยตรง จึงควรเริ่มจากคำอธิบายของผังที่ใช้อยู่ ไม่ประกาศกฎว่าไม่มีจุดเท่ากับไม่ต่อเสมอโดยไม่ตรวจบริบท

รอยพิมพ์จาง ภาพย่อ หรือการถ่ายเอียงอาจทำให้จุดทึบหายไปจากการมองเห็น เมื่อความหมายไม่ชัดต้องขยายจากต้นฉบับหรือหาฉบับที่อ่านได้ ไม่ควรตัดสินจากภาพเล็กบนโทรศัพท์แล้วนำไปต่อสาย การขยายภาพที่รายละเอียดหายตั้งแต่ต้นก็ไม่สามารถสร้างหลักฐานใหม่ได้ จึงต้องแยกภาพขนาดใหญ่ขึ้นออกจากภาพที่มีข้อมูลครบจริง

ภาพอธิบาย 1จุดตัดหรือจุดร่วม
  1. อ่านคำอธิบาย

    ตรวจความหมายจุดทึบและเส้นข้าม

  2. แยกจุดตัด

    ไม่รวมสายหากไม่ได้กำหนดให้เชื่อม

  3. ตั้งชื่อจุด

    ชื่อเดียวใช้กับทางนำต่อเนื่องเดียวกัน

  4. เลือกสูตร

    ยุบวงจรหลังยืนยันจุดร่วมครบ

อ่านธรรมเนียมจากคู่มือก่อนใช้ภาพ

คิดเป็นจุดร่วมแทนตำแหน่งบนกระดาษ

จุดร่วมคือกลุ่มตำแหน่งที่ต่อถึงกันด้วยทางนำซึ่งแบบจำลองถือว่าความต้านทานละเลยได้ การย้ายตำแหน่งเส้นหรือวาดอ้อมไม่เปลี่ยนจุดร่วม ถ้าไม่มีอุปกรณ์หรือจุดแยกเพิ่ม การตั้งชื่อจุด เช่น ก ข ค ช่วยให้ตรวจว่าเส้นใดเป็นจุดเดียวกันได้ แม้ผังวาดยาวหรือย้อนกลับไปอีกด้านของหน้า

หากเส้นสองเส้นเพียงตัดกันโดยไม่ต่อ จะยังเป็นสองจุดร่วมคนละกลุ่ม ศักย์อาจต่างกันได้ การเอาทั้งสองมารวมเป็นจุดเดียวจะบังคับให้ศักย์เท่ากันและเปลี่ยนทางไหลของกระแส เหตุผลนี้ทำให้จุดทึบเพียงหนึ่งตำแหน่งมีผลมากกว่าความสวยงามของภาพ และควรตรวจให้ชัดก่อนยุบวงจร

ตัวอย่างสมมติของแขนงที่ถูกเชื่อมผิด

ให้แหล่งจ่าย 12 โวลต์จ่ายโหลด ก ขนาด 6 โอห์มครบลูป ส่วนโหลด ข ขนาด 12 โอห์มมีด้านกลับต่อศูนย์โวลต์ แต่ด้านจ่ายเปิดอยู่ เส้นด้านจ่ายที่เปิดของ ข วาดตัดกับสาย 12 โวลต์ของ ก โดยคำอธิบายโจทย์กำหนดว่าไม่ต่อกัน กระแส ก จึงเป็น 2 แอมป์ ส่วน ข เป็นศูนย์ในสภาวะคงตัว กระแสจากแหล่งจ่ายรวม 2 แอมป์

ถ้าเติมจุดเชื่อมที่จุดตัดในโจทย์ใหม่ ด้านจ่าย ข จะต่อกับ 12 โวลต์ด้วย โหลดทั้งสองขนานกัน กระแส ข เป็น 12 ÷ 12 = 1 แอมป์ รวมกับ ก เป็น 3 แอมป์ ความต้านทานรวมเป็น 12 ÷ 3 = 4 โอห์ม การเปลี่ยนเพียงความหมายจุดตัดทำให้กระแสรวมเพิ่มจาก 2 เป็น 3 แอมป์โดยค่าตัวต้านทานไม่เปลี่ยนเลย

ภาพอธิบาย 2ผลของการเชื่อมเพิ่ม
  1. ไม่เชื่อม

    ก 6 โอห์มรับ 2 แอมป์; ข 12 โอห์มรับ 0

  2. เชื่อมเพิ่ม

    ข รับ 12 ÷ 12 = 1 แอมป์

  3. รวมใหม่

    2 + 1 = 3 แอมป์

  4. ความต้านทาน

    12 ÷ 3 = 4 โอห์มเฉพาะกรณีขนาน

โจทย์สมมติ 12 โวลต์ ไม่ให้เชื่อมสายจริงตามภาพ

ใช้ผลเปรียบเทียบตรวจเหตุผล ไม่ใช้ลองต่อจริง

ความต่างของสองกรณีเกิดจากการเพิ่มเส้นทางให้โหลด ข ไม่ใช่การที่สายถูกวาดใกล้กัน ตัวอย่างกำหนดสายและแหล่งจ่ายอุดมคติ ไม่มีทางรั่วหรือวงจรควบคุมอื่น ตัวเลขจึงเป็นแบบฝึกอ่านโครงสร้าง ไม่ใช่คำสั่งทดลองเชื่อมจุดตัดในรถ การเชื่อมจริงอาจนำไฟไปผิดวงจรแม้ภาพบนกระดาษดูเป็นเพียงเส้นเล็ก ๆ

ถ้าใช้สูตรขนานตั้งแต่กรณีแรกจะได้ 4 โอห์มผิด เพราะโหลด ข ยังไม่ได้ต่อกับสองจุดร่วมเดียวกับ ก การตรวจจุดร่วมจึงต้องมาก่อนการเลือกสูตร ขนานไม่ได้หมายถึงวาดตัวต้านทานตั้งเรียงกัน และอนุกรมไม่ได้หมายถึงวาดต่อแถวเดียว ต้องดูการเชื่อมปลายทั้งสองกับแขนงทั้งหมด

ตามรหัสสายร่วมกับเครื่องหมายกราฟิก

รหัสเส้นหรือชื่อจุดที่ซ้ำกันอาจบอกความต่อเนื่องข้ามหน้าได้ แต่ต้องใช้ตามระบบอ้างอิงของคู่มือ หากกราฟิกบอกไม่ต่อและชื่อที่อ่านได้ดูเหมือนกัน ให้ตรวจว่าชื่อเป็นรหัสวงจร รหัสสี หรือหมายเลขขา ไม่ควรเลือกเชื่อเฉพาะส่วนที่เข้ากับข้อสรุปเดิม ความขัดแย้งอาจเกิดจากอ่านตัวอักษรผิดหรือใช้หน้าจากคนละฉบับ

การทำสำเนาผังย่อเพื่อวิเคราะห์ควรใส่ชื่อจุดร่วมกำกับและคงเครื่องหมายแยกสายไว้ เมื่อวาดใหม่แล้วตรวจย้อนกับต้นฉบับทีละจุด จะลดการเผลอเชื่อมจุดตัดระหว่างย่อภาพได้ โดยเฉพาะกรณีที่ต้องส่งต่อให้คนอื่นอ่านซึ่งไม่ได้เห็นเอกสารต้นทางพร้อมกันตลอดเวลา

รายงานที่อธิบายได้ควรบอกว่ากระแสรวมเปลี่ยนเพราะแขนงใดได้รับการเชื่อมเพิ่ม ไม่บอกเพียงคำนวณได้ 3 แอมป์ ภาพหลักการจะแยกจุดร่วมกับจุดตัดอย่างมีคำกำกับ ส่วนภาพตัวอย่างต้องแสดงกรณี ข เปิดเทียบกับ ข รับไฟ เพื่อให้เห็นว่าความหมายเครื่องหมายบนผังเป็นตัวกำหนดผลของวงจรจริง ๆ

ถ้าพบเส้นแตกแขนงรูปตัวที ต้องอ่านธรรมเนียมเดียวกันกับจุดตัดสี่ทาง อย่าถือว่าจำนวนเส้นที่มาบรรจบเป็นหลักฐานแทนเครื่องหมายเชื่อม เพราะผู้ออกแบบอาจย่อรูปต่างกันตามพื้นที่หน้า

แหล่งอ้างอิงและอ่านเพิ่มเติม

เรียบเรียงคำอธิบายและตัวอย่างขึ้นใหม่จากหลักการในแหล่งข้อมูลต่อไปนี้

  1. Lessons In Electric Circuits: Circuit Schematic Symbols · Tony R. Kuphaldt / ibiblio
  2. 10.3 Kirchhoff's Rules · OpenStax, Rice University

อ่านต่อเรื่องใกล้กัน

ถามเรื่องหนังสือ ตะกร้า